تاريخچه اجمالي از پيدايش و تحول آزمون هوشي وکسلر

پيش از ديويد وکسلر ، در نيمه دوم قرن نوزدهم ميلادي، فرانسيس گالتون (1885) و آلفرد بينه (1905) نخستين افرادي بودند که به ساخت آزموني براي سنجش هوش علاقه‌مند شدند. گالتون معتقد بود از آنجايي که دانش از طريق حواس به‌دست مي‌آيد، پس افراد باهوش مي‌بايست حواس پيشرفته‌تري داشته باشند و اين مباني فکري، او را به ساخت آزمون هوشي هدايت کرد که صرفاً شامل تکاليف حسي و حرکتي مي‌شد. پس از آن بينه نيز آزمون شوندگان از سوي وزارت آموزش و پرورش فرانسه مأمور ساخت آزمون هوش ديگري شد تا بتوان با استفاده از آن، کودکان داراي ظرفيت هوشي پايين را از ديگران جدا نموده و تحت آموزش‌هاي ويژه قرار داد. آزمون هوشي بينه برخلاف گالتون، آزموني کلام‌محور بود که تاکيد زيادي بر حافظه، قضاوت‌هاي منطقي، ادراک و استدلال داشت. نتيجه اين آزمون‌ها در قالب يک نمره به نام بهره هوشی بيان مي‌شد که به عنوان يک نشان‌گر کلي از ظرفيت‌هاي ذهني آزمون شونده منظور مي‌شد.

با شروع جنگ جهاني اول اهميت سنجش هوش در کودکان به ضرورت سنجش هوش در بزرگسالان تغيير جهت داد؛ چرا که ارتش براي جايابي افسران خود، نياز به ابزاري نيرومند براي سنجش توانايي‌هاي ذهني آنها داشت. بر اين اساس آزمون آلفاي ارتش که محتوايي کاملاً کلامي داشت، ساخته شد و هم‌زمان با آن آزمون بتاي ارتش نيز براي سنجش توانايي ذهني مهاجراني که تسلط کمتري به زبان انگليسي داشتند، با محوريت محتواي غيرکلامي ساخته شد.

يکي از کساني که در اجراي آزمون‌هاي آلفا و بتاي ارتش نقش کليدي داشت، وکسلر بود. مهارت‌هاي باليني و کلينيکي قوي وکسلر، دانش رياضي و آماري و تجربه وسيعي که او در سنجش در طول جنگ جهاني اول به‌دست آورده بود، وي را بر آن داشت که با ترکيب آزمون هاي کلام محور (آزمون آلفاي ارتش و استنفورد بينه) و عملکرد محور (آزمون بتاي ارتش و مقياس بررسي عملکرد)، نسخه اوليه از مجموعه آزمون‌هاي خود را در سال 1939 ارائه دهد.

آزمون اوليه وکسلر از دو جهت تفاوت اساسي با آزمون‌هاي گذشته داشته است. نخست اين که به جاي ارائه يک نمره بهره هوشی کلي، ضعف‌ها و قوت‌هاي آزمون شونده را در تعدادي توانايي کلامي و عملي ترسيم مي‌کرد؛ دوم اين که در محاسبه نمره هوش توانايي‌هاي هر فرد در مقايسه با گروه همسالان خود سنجیده می‌شد. اين نوع محاسبه بهره هوشی ـ موسوم به بهره هوشی انحرافي ـ امروزه تقريباً در همه آزمون‌هاي هوش و بسياري از آزمون‌هاي ديگر روان‌شناختي به کاربرده مي‌شود. اين نوع بهره هوشی از ميانگين گروه هم‌سالان به‌عنوان نقطه مبنا نمره‌گذاري استفاده کرده و مشخص مي‌کند که فرد آزمون شده به چه ميزان از اين نقطه فاصله (يا انحراف) دارد. روشن است هر چه بهره هوشی آزمون‌شونده نسبت به ميانگين فاصله بيشتر و رو به بالا داشته باشد، نشانگر بالاتر بودن توانايي‌هاي ذهني و هوشي فرد نسبت به هم‌سالان متوسط از نظر هوشي است و برعکس فاصله بيشتر و رو به پايين نيز نشانگر پايين بودن اين توانايي‌ها در فرد نسبت به ميانگين هم‌سالان است.

جهت سهولت در محاسبه و پرهيز از کار با اعداد اعشاري در فرآیند محاسبه بهره هوشی، در آزمون هوش وکسلر به طور قراردادي ميانگين نمرات گروه هم‌سالان معادل با 100 در نظر گرفته مي‌شود. در ضمن براساس ماهيت مفهوم هوش و خاصيت‌هاي آماري آن مشخص شده است در هر جامعه افراد بهره هوشی بين 85 تا 115 را به خود اختصاص مي‌دهند. اين دامنه بهره هوشی که حدود 68 درصد افراد را در خود جاي مي‌دهد، دامنه افراد با بهره هوشی متوسط (نرمال) ناميده مي‌شوند. همچنين افرادي که نمره بهره هوشی آنها بالاتر از 115 تا 130، در حدود 13 درصد افراد جامعه مي‌باشند که به اين گروه افراد باهوش و بالاتر از بهره هوشی 130 نيز که به آنها نابغه (سرآمد) گفته مي‌شود، داراي فراواني در حدود 3 درصد در جامعه هستند. از طرفِ ديگر طيف نمرات بهره هوشی، افراد داراي بهره هوشی بين 70 تا 85 مرزي ناميده مي‌شوند و حدود 13 درصد جامعه را شامل مي‌شوند. افراد داراي بهره هوشی 70 نيز که فراواني آنها در جامعه در حدود 3 درصد است، به عنوان افراد عقب مانده ذهني درنظر گرفته مي شوند.

نمودار توزيع هوش بهر در جامعه و طبقه بندي افراد براساس آن

به گواه بسياري از انجمن‌هاي علمي و پژوهشي معتبر دنيا، آزمون هوش وکسلر نه تنها در ميان آزمون‌هاي هوش بلکه در بين کليه آزمون‌هاي روان شناختي مورد استفاده در مجموعه‌هاي درماني و پژوهشي، پرکاربردترين آزمون در دنيا به شمار مي‌رود و از جايگاهي ممتاز و بي‌بديل در سنجش و ارزيابي‌هاي روان شناختي برخوردار است. اين اهميت به واسطه کاربردهاي بسيار زيادي است که اين آزمون در حوزه‌هاي متنوع علمي و کاربردي روان شناسي دارا است. براي مثال روان‌شناساني که در امور تعليم و تربيت به فعاليت مي‌پردازند، از آن براي شناسايي افراد داراي استعداد يادگيري بالا بهره مي‌گيرند. روان شناساني هم از آن براي مطالعه اثرات صدمات مغزي بر فعاليت‌هاي ذهني افراد استفاده مي‌کنند. اين آزمون حتي توسط برخي از روان شناساني که به روان‌شناس قانوني موسومند براي اين که متوجه شوند يک نوجوان به لحاظ ذهني و هيجاني به بلوغ قانوني رسيده است يا خير، مورد استفاده قرار مي‌گيرد. روان‌شناسان مدرسه نيز اگر بخواهند توانايي بهره بردن آزمون‌شونده از يک برنامه آموزشي ويژه را پيش بيني کنند يا تعيين کنند که آيا ناتواني يادگيري زيربناي عملکرد تحصيلي ضعيف آزمون‌شونده در مدرسه است يا خير، به احتمال زياد آزمون هوش وکسلر اولين انتخاب آنها خواهد بود.

تاکنون پنج ويرايش از آزمون هوش وکسلر منتشر شده است (نسخه يکم، 1955؛ تجديدنظر شده، 1981؛ نسخه سوم، 1997؛ و نسخه چهارم،2003، نسخه پنجم،2013). نسخه‌اي که براي سنجش توانايي‌هاي ذهني فرزند شما به کار مي‌رود، آخرين نسخه اين آزمون است که شامل 15 خرده آزمون است که با توجه به موقعيت و شرايط آزمون‌شونده حداقل 10 خرده آزمون برای ايشان اجرا خواهد شد. اين خرده آزمون‌ها عبارتند از: شباهت‌ها، واژگان، درک مطلب، طراحي مکعب‌ها، مفاهيم تصويري، استدلال تصويري، فراخناي ارقام، توالي حرف عدد، رمز نويسي، نماديابي، اطلاعات، استدلال کلامي، تکميل تصاوير، حساب و خط زني.

در ايران طي پژوهشي اقدام به توليد نسخه‌اي از اين آزمون مطابق با ويژگي‌هاي بومي شده است. در اين مطالعه عابدي، صادقي و ربيعي (1388) با نظارت دانشگاه اصفهان، آزمون را با فرهنگ ايراني انطباق داده‌اند.

سطوح تفسيري نتايج آزمون

نتايج حاصل از اجراي آزمون‌ها در سه سطح مورد تحليل قرار خواهد گرفت که هر سطح از آنها منجر به اطلاعي خواهد شد که شناخت هر چه بيشتر از توانمندی‌هاي هوشي فرد را در بر خواهد داشت. اين سه سطح تحليل عبارتند از:

1-سطح يکم: در اين سطح تحليل، نتايج منجر به 10 نمره خواهد شد که وضعيت آزمون‌شونده را در بين هم‌سالان خود نشان خواهد داد. به عبارت ديگر آزمون شونده در 10 قابليت ذهني و هوشي مختلف با گروه هم‌سالان خود مورد مقايسه قرار گرفت و جهت بيان هر چه ساده‌تر آن نتايج به صورت تصويري و در قالب نمودار ارائه شده است. در اين سطح نمره استاندارد اختصاص يافته براي هر يک از اين توانمندي‌ها، معمولا در دامنه 4 تا 19 خواهد بود. با بررسي اجمالي اين نمودار نقاط قابل بهبود و قوت آزمون شونده قابل استنتاج است. در اين سطح جهت ارائه توصيفی در مورد هر يک از توانمندي آزمون‌شوندگان، افرادي که نمره استاندارد آنان در هر يک از قابليت هاي ذهني بين 7 تا 12 است، به عنوان گروه ضعيف؛ نمره بالاي 12 تا 15 گروه متوسط؛ و نمره بالاي 15 به عنوان گروه قوي قلمدادشده و ويژگي‌های توصيفي هر گروه ذکر شده است. در پايان نيز توصيه‌اي براي ارتقاء هر چه بيشتر توانمندي مذکور ارائه شده است.

2-سطح دوم: در سطح دوم تحليل 10 نمره حاصل در قالب چهار حوزه: درک کلامي، استدلال ادراکي، حافظه کاري و سرعت پردازش تقسيم‌بندي شده است. اين تقسيم‌بندي منتج از مستندات متعدد علمي و پژوهشي در دنيا بوده و توسط سازندگان آزمون به طور کامل به عنوان بخشي از نمره‌گذاري نتايج آزمون و تفيسر آن در نظر گرفته مي‌شود. نمرات اين حوزه‌ها در قالب چهار نمره بهره هوشی ترکيبي ارائه مي‌شود که نشان‌گر ميزان توانمندي‌هاي ذهني و هوشي آزمون‌شونده است. در اين سطح نيز بهره هوشی اختصاص يافته براي هر يک از اين حوزه‌ها، معمولاً در دامنه 70 تا 145 است. همانند سطح يکم در اين سطح نيز آزمون شونده‌اي که بهره هوشی او بين 85 تا 115 است، به عنوان ضعيف؛ بالاي 115 تا 130، به عنوان متوسط و بالاتر از 130 به عنوان قوي قلمدادشده است و توصيف موجود از توانمندي‌هاي کلي وی در اين حوزه ارائه شده است. اطلاع از این نمرات، والدين و معلمان را قادر خواهد ساخت که وضعيت فرد را در بين هم‌سالان خود مورد تجدید نظر قرار دهند. نقاط قوت و قابل بهبود فرد را شناسايي کنند و به توصيه‌ها و پيشنهادهای کاربردي و ارتقايي عمل نمایند. در اين سطح از تفسير نيز بيان تصويري و نموداري نتايج حاصل به درک هر چه بهتر نتايج کمک خواهد کرد.

3-سطح سوم: در اين سطح ترکيب نتايج داده‌هاي چهار حوزه: درک کلامي، استدلال ادراکي، حافظه‌کاري و سرعت پردازش، منجر به توليد نمره‌اي مي‌گردد که پس از طي فرآیند محاسباتي ديگر تبديل به نمره کلي بهره هوشی آزمون شونده مي‌گردد. اين نمره جايگاه کلي فرد را از نظر هوشي در بين هم‌سالان خود نشان مي‌دهد. از اين بهره هوشی مي‌توان به عنوان شاخصي براي طبقه بندي افراد در گروه‌هاي هوشی بهره برد.

اميدواريم اجراي اين آزمون و نتايج حاصل از آن و انجام توصيه‌هاي درماني و ارتقايي براي رشد توانايي‌هاي هوشي و عقلاني آزمون‌شونده عزيز مفيد واقع شود. براي روشن تر شدن هر چه بيشتر رابطه اين سه سطح نياز به بررسي نمودار زير است.

 

 

اطلاعات تماس

  • تهران- میدان آزادی - ابتدای بزرگراه محمدعلی جناح-بلوار شهید صالحی- میدان سماء- شماره 91- طبقه همکف
  • تلفن: 66085292-021
  • ایمیل:fahm.institute@gmail.com
  • تلگرام : https://t.me/fahminstitute
  • اسکایپ: moshaverefahm
Top
We use cookies to improve our website. By continuing to use this website, you are giving consent to cookies being used. More details…